آشنایی با  مفهوم «مشکلات یادگیری ویژه»

       برخی از دانش آموزان علی رغم داشتن هوشبهر عادی وحتی بالاتر، استعداد های کافی  و برخورداری از آموزش مناسب و مطلوب، به دلائل گوناگونی آمادگی های لازم را برای بهره گیری کامل از آموزش هایی که در مدارس  ارائه می شوند، نداشته و بدین لحاظ  پیشرفت تحصیلی آنان  متناسب با سن و پایه ی تحصیلی شان       نمی باشد. به این دسته از دانش آموزان  اصطلاحاً  دانش آموزان دارای مشکلات  یادگیری ویژه یا اختلالات یادگیری گفته می شود (در آمریکا برای معرفی این دسته از دانش آموزان از اصطلاح ناتوانی های یادگیری استفاده می شود). .بر اساس تعاریف علمی افرادی دارای اختلال یادگیری هستندکه:

1-       دارای هوشبهر عادی یا بالاتر هستند (دانش آموزان دیر آموز و کم توان ذهنی جزء این گروه محسوب نمی شوند. )   

2-      دارای اعضای حسی و حرکتی سالم هستند(بینایی و شنوایی...)

3-       مشکلات شدید عاطفی خانوادگی و رفتاری ندارند 

4-      در یک یا چند ماده درسی بطور معنی داردچار مشکل هستند مثلا در  خواندن، دیکته یا ریاضی

5-       بین میزان پیشرفت تحصیلی و توانایی ذهنی آنهاتفاوت زیادی وجود دارد.

آمار های مختلفی در مورد میزان شیوع و فراوانی این دسته از دانش آموزان وجود دارد.بر اساس تعریف ها و شاخص های متفاوت کشور های مختلف در این خصوص یافته های پژوهشی نشان می دهد  بین 5 تا 20 درصد جمعیت دانش آموزان با این دسته از مشکلات دست  به گریبان هستند.(اگر همان حداقل5 درصد را در نظر بگیریم در شهرستان دزفول با جمعیت 40000 نفری دانش آموزان مقطع ابتدایی در حدود  2000 نفر واجد این دسته از مشکلات هستند).البته فراوانی این اختلالات در پسران بیشتر از دختران گزارش شده است.این در حالی است که در یک سوم دانش آموزان دارای مشکلات یادگیری ویژه به طور همزمان اختلال نقص توجه و بیش فعالی نیز مشاهده می شود. همزمانی این اختلالات با یکدیگر پیامدهای زیانباری را بر این دسته از دانش آموزان تحمیل می کند.در این بین بیشترین گروه شامل دانش آموزانی می گردد که دارای مشکلات خواندن                ( نارسا خوانی) هستند .مشکلات حساب و نوشتن نیز در رتبه های بعدی قرار دارند.

این دسته از دانش آموزان ظاهري طبيعي دارند، رشد جسمي و قد و وزنشان حاکي از بهنجار بودن آنان است. هوش آنهاکمابيش عادي است، به خوبي صحبت مي کنند، مانند ساير کودکان بازي و مثل همسالان خود با سايرين ارتباط بر قرار مي کنند. درخانه نيز ياري هاي لازم را دارند و کارهايي را که والدين به آنان واگذار مي کنند به خوبي انجام مي دهند. ليکن توانايي لازم براي به جريان اندازي اطلاعات براي بيان کردن و به ويژه

نوشتن را ندارند. پس با توجه به مشخصات کلي اين دانش آموزان، مي توان آن ها را در گروه جديدي به نام

دانش آموزان دارای اختلالات يادگيري قرار داد و گفت اين دانش آموزان در يک يا چند فرايند رواني که به درک کردن با استفاده از زبان شفاهي يا کتبي مربوط مي شود، اختلال دارند که اين اختلال مي تواند به شکل عدم توانايي کامل در گوش کردن، صحبت کردن، خواندن، نوشتن، هجي کردن يا انجام محاسبات رياضي ظاهرشود. اين تعريف آن دسته از دانش آموزان را که به دليل معلوليت هاي ديداري،شنيداري يا حرکتي، همچنين عقب ماندگي ذهني يا محروميت هاي محيطي، فرهنگي يا اقتصادي به مشکلات يادگيري دچار       شده اند، شامل نمي شود. بايد ياد آور شد که ناتواني هاي يادگيري با اصطلاح هايي چون خواندن جبراني يا دير آموزي مترادف نيست.

عوامل مؤثر در بروز اختلالات یادگیری (سبب شناسي)

۱) عوامل آموزشي :

الف) تدريس ناکافي و ناصحيح

ب) محدود بودن محتواي برنامه ي درسي

ج) استفاده نادرست از روش ها، مواد و برنامه ي درسي

د) بي توجهي به مهارت هاي پيش نياز جهت يادگيري

2) عوامل محيطي :

الف) تغذيه، بهداشت، سلامتي

ب) تحريک حسي

ج) تحريک زباني «امکان دارد اختلال هاي زبان ريشه بسياري از ناتواني هاي يادگيري در خواندن، حساب و

زبان نوشتاري باشد».

د) رشد اجتماعي و عاطفي

3) عوامل رواني :

الف) ادراک و تشخيص ضعيف ديداري و شنيداري

ب) توانايي کم در تعميم و سازمان دهي

ج) ناتواني در بيان مفاهيم

د) کمبود مهارت هاي کلامي و حرکتي

و) حافظه ي کوتاه مدت ضعيف و ضعف در تکميل

4) عوامل فيزيولوژيکي

5) عوامل ژنتيکي

6) عوامل بيوشيمي

7) عوامل پيش هنگام و بعد از تولد

8) تاخير رشد

9) نقص جزئي در کار مغز

علائم و  نشانه های مشکلات یادگیری ویژه

دانش آموزان دارای مشکلات خواندن( نارساخوانی)

1) حذف حروف يا کلمات ،مانند :خواندن لاک به جاي پلاک

2) اشتباه خواندن حروف به جاي يکديگر (حروف شبيه به يک ديگر )

3) وارونه خواني

4) درک نکردن معني کلمه يا مطلب خوانده شده

5) جابه جايي حروف يا کلمات در مطلب خوانده شده                                          

6) کندخواني و شمرده شمرده خواني

7) ناتواني در بخش کردن و صدا کشي کلمات

8) اختلال يا ناتواني در تشخيص حروف

ويژگي هاي کودک ناتوان در نوشتن

 (نارسانویسی شامل مشکلات رونویسی،مشکلات دیکته و بیان نوشتاری مثل انشاء یا نگارش آزاد است).

1) شامل اشکالات ترسيمي (اشکال در نوشتن با دست)

□ دانش آموز کلمات را بيش از حد کمرنگ مي کند يا بيش از اندازه به مداد فشار مي آورد.

□کلمات را يا خيلي نزديک به هم يا خيلي با فاصله مي نويسد.

□کلمات را بيش از حد کوچک يا بزرگ مي نويسد.

□کلمات را بر عکس مي نويسد.

2) مشکلات مربوط به املاء

□در تشخيص صداهاي يکسان و مشابه در نوشتن کلمه مشکل دارد مانند :(س، ص، ت، ط، ذ، ز، ض، ظ)

□ حذف کلمه يا حرف در املاء.

 □ اشکال به خاطر آوري در توالي حروف مثل سفره که سرفه مي نويسد.

□ نمي تواند کلمات را به طور منظم بنويسد.

□ نمي تواند جملات را به طور منظم بسازد يا جملات را از هم جدا کند.

 □ شکل نوشتاري حروف را نمي تواند به ياد آورد و بنويسد.

□ املا را بسيار کند و آهسته مي نويسد.

□ از نوشتن املا امتناع مي کند.

3) اشکال در انشاء و بیان نوشتاری

□ اشکال در بکار بردن قواعد دستوري.

□ بي نظمي در به ترتيب قرار دادن کلمات.

□ عدم هماهنگي ميان فعل و ضمير مورد استفاده.

□ افزودن پسوند هاي نادرست به کلمه.

□ عدم رعايت نقطه گذاري.

□ بي ساماني شديد متن نوشته شده.

□ ناتواني در به تحرير در آوردن انديشه ها.

علائم دانش آموزان  دارای مشکلات رياضي(نارسایی در حساب)

□ناتوانی در درک مفهوم عدد.

□ ناتواني در درک مفهوم تناظر يک به يک اعداد.

□ ناتوانی،ضعف  و اشتباه درشمارش اعداد.

□ ناتواني در درک مفاهيم اساسی مثل بزرگ، کوچک، بلند و کوتاه و مفاهيم انتزاعي مثل بيشتر و کمتر.

□ ناتواني در مرتب کردن اجسام بر حسب اندازه ها و عدم پيوند ميان نماد عددي و نماد حرفي.

□ ناتواني در تشخيص و درک تفاوت ميان اعداد ( ۸ و 7) و نا تواني در رو نويسي از اعداد واشکال.

 □ ناتواني در درک ارزش مکاني هر رقم، نا تواني در انجام عمليات محاسباتي (جمع و تفريق، ضرب و

تقسيم و).

□ نا تواني در درک هفته، ماه، سال، قرن، گفتن زمان، ارزش سکه و حل مساله

علائم و نشانه های کودکان دارای نقص توجه و بیش فعالی

الف) مشکلات توجه  عدم توجه به جزئیات به سبب بی دقتی و انجام اشتباه در تکالیف، مشکلات گوش دادن، عمل نکردن به دستورات، گم کردن اشیاء و اسباب بازی ها، حواسپرتی. ب) پرتحرکی اغلب وول می خورد، بیقرار است، تکان دادن دست، پا و بدن در اغلب موارد، در بازی ها و تفریح های آرام مشکل دارد، معمولا در حال حرکت است، اغلب پر حرفی می کند. ج) رفتار های تکانشی اغلب قبل از اتمام سوال جواب می دهد. نمی تواند منتظر نوبت بماند. اغلب صحبت دیگران را قطع می کند یا مزاحم صحبت کردن آنها می شود.

تشخیص زودهنگام و ارائه آموزش های تخصصی از طریق برنامه های آموزش انفرادی  در کنار آموزش والدین و معلمان و مربیان می تواند تا حد زیادی مشکلات آنها را در یادگیری موضوعات درسی بر طرف نمایید و از پیشرفت این مشکلات و گسترده شدن آنها به سایر زمینه های یادگیری جلوگیری کند. فرایند تشخیص شامل ارزیابی های جسمانی(شنوایی سنجی و بینایی سنجی)، روان شناختی( سنجش هوش و حافظه و...) و پیشرفت تحصیلی می باشد.بعد از فرایند تشخیص بر اساس اطلاعات بدست آمده برنامه آموزش انفرادی در کنار سایر اقدامات توانبخشی صورت می گیرد.به طور کلی با توجه به ویژگی های عمومی و اختصاصی این دسته از دانش آموزان و همچنین تعداد دانش آموزان هرکلاس  این امکان مهیا نیست که نیاز های آموزشی و تحصیلی آنها صرفاً در مدرسه  بر طرف گردد. در واقع این دانش آموزان در کنار آموزش های عادی نیازمند آموزش های جبرانی و ترمیمی نیز هستند. به عبارت دیگر از آنجا که این دسته از دانش آموزان به دلایل خاص عصب شناختی و سایر مواردی که در بحث سبب شناسی مطرح شد در یادگیری خواندن،نوشتن و ریاضیات دچار مشکلات جدی هستند،نمی توان وضعیت آموزشی خاص آنها را صرفا به عواملی چون تنیلی،عدم تلاش و بی دقتی نسبت داد.از سوی دیگر نباید این دسته از دانش آموزان را با دانش آموزان دیر آموز اشتباه گرفت و تصور کرد با معلم خصوصی و یا سایر کتاب ها ی کمک آموزشی(که متاسفانه در بسیاری از مدارس ابتدایی رایج هستند) می توان در زمان کوتاهی حل نمود. عدم شناخت صحیح این مشکل از سوی والدین،معلمان و مدیران مدارس  و وجود باورهای اشتباه در مورد ناتوانی های یادگیری هزینه های جبران نا پذیری را به این دانش آموزان در سطح آموزشی و عاطفی وارد می کند.بر اساس پژوهش های انجام شده بهترین روش مقابله با این وضعیت تشخیص زود هنگام و مداخله های روانی - تربیتی است. در واقع کلاس های شلوغ و و روش های آموزشی که به شکل خصوصی توسط برخی از معلمان ارائه می شود صرفا هزینه هایی را بر اقتصاد عمومی و خانواده ها تحمیل می کند.درمان این شرایط نیازمند طرح و پیگیری مساله در مراکز تخصصی است.در حال حاضر یکی از بهترین راه حل های موجود مراجعه به مراکز تخصصی مشکلات یادگیری ویژه می باشد.  مرکز آموزشی مشکلات یادگیری ویژه مهرپارسیان دزفول با مجوز رسمی  وزارت آموزش و پرورش در راستای  ارایه خدمات مطلوب آموزشی و توانبخشی به دانش آموزان دارای مشکلات یادگیری خواندن،ریاضیات،  دیکته تویسی و دستخط و دانش آموزان دارای نقص توجه و بیش فعالی تاسیس شده است . این مرکز با همکاری  اساتید دانشگاه و کارشناسان ارشد روان شناسی  و علوم تربیتی آماده ارائۀ خدمات زیر می باشد:

انجام آزمون های پیشرفت تحصیلی و  هوشی   تشخیص و بازپروری اختلالات یادگیری ویژه در زمینه خواندن، ریاضیات و نوشتن ( دیکته ، رونویسی ، انشاء و نگارش آزاد)، تشخیص و مداخله روان شناختی اختلال نقص توجه و بیش فعالی، بازی درمانی، روان درمانی مشکلات رفتاری و عاطفی،انجام آموزش های گروهی برای دانش آموزان دارای اختلالات یادگیری ، مشاوره والدین دارای کودکان با مشکلات یادگیری ویژه (خانواده درمانی)، برگزاری دوره های آموزشی کوتاه مدت ویژه روانشناسان ، معلمان  و دانشجویان و مشاوره تحصیلی .

    نحوه  پذیرش:

 1- ارجاع  دانش آموزان توسط معلم و  مدیر مدرسه 2- ارجاع از طرف خانواده  3- شناسایی و ارجاع توسط کارشناسان مرکز و سایر متخصصان

     دانش آموزانی که در زمینه خواندن ، نوشتن و یا ریاضیات دارای مشکل هستند بعد از مراجعه به مرکز  مورد ارزیابی های تشخیصی قرار می گیرنــد چنانچه واجد  اختلال یادگیری تشخیص داده شوند ، پذیرش شده و طی یک برنامه آموزشی در شیفت مخالف مدرسه از برنامه های تخصصی بهره مند می شوند.معلمان،مدیران و مشاوران گرامی مدارس و همچنین والدین محترم جهت کسب اطلاعات بیشتر و ثبت نام می توانند با شماره های 42253355 09165263442 تماس گرفته  یا به آدرس خیابان طالقانی غربی،(قلعه) ،کوی آیت اله نبوی، کوچه ناهید،دبستان نادریان ( شیفت بعد از ظهر ) مراجعه نمایند.(لطفا قبل از مراجعه حضوری به صورت تلفنی و یا ارسال پیامک هماهنگی فرمایید).